De Britse Modefotograaf MILES ALDRIDGE en kunstenares CHANTAL JOFFE sloegen de handen ineen voor een bijzonder project: een studie naar de relatie tussen kunstenaar en model. De locatie: Joffe’s studio in Oost Londen. Het model: Aldridge’s vrouw, supermodel KRISTEN MCMENAMY. Het resultaat Kristen. As Seen by Miles Aldridge and Chantal Joffe. De expositie is vanaf 14 maart te zien bij galerie Alex Daniels – Reflex Amsterdam. Tekst Vanessa Groenewegen

MILES ALDRIDGE

Als FEDERICO FELLINI modefotgraaf was geworden, hadden zijn foto’s er waarschijnlijk uitgezien als die van MILES ALDRIDGE: super gestileerd, waanzinnig sensueel, balancerend tussen droomwereld en werkelijkheid. Aldridge laat zich maar wat graag inspireren door zijn filmhelden Fellini, ALFRED HITCHCOCK, DAVID LYNCH en PEDRO ALMODOVAR en creëert voor zijn op het eerste gezicht doodnormale leading ladies een geheel eigen, glamourvol universum. Sinds zijn doorbraak in de jaren negentig, vindt zijn werk gretig aftrek bij bladen als Vogue en Numéro. Vorig jaar publiceerde hij zijn boek Pictures for Photographs vol met schetsen van zijn hand die als storyboard fungeren voor zijn shoots. Na de publicatie was Aldridge op zoek naar iets compleet anders. Het werd de samenwerking met de Britse kunstenares CHANTAL JOFFE.

‘Als je een boek publiceert, sluit je als het ware een periode af’, vertelt Aldridge ons aan de telefoon. ‘Omdat ik heel lang alleen maar bezig was geweest met dingen die zich in mijn eigen hoofd afspeelde, sprak het idee van samenwerken met een andere kunstenaar mij ontzettend aan.’ Tegelijkertijd was het iets waar hij nogal bang voor was. ‘Samenwerken geeft veel voldoening maar het roept ook vragen op over controleverlies. De eerste vijf jaar van mijn carrière werkte ik alleen maar in de studio, omdat ik niets, maar dan ook niets, aan het toeval wilde overlaten. Ik bouwde de werkelijkheid na, precies zoals ik hem wilde hebben. Ik heb zelfs een keer een heel schip nagebouwd! Controle is dus nogal een ding voor mij. Na het afronden van mijn boek, had ik voor het eerst het gevoel dat ik de uitdaging aandurfde.’

Het begon ermee dat Aldridge zich afvroeg hoe zijn werk eruit zou zien als het naast een schilderij zou hangen. ‘Ik wilde iets multidisciplinairs. Ik was op zoek naar een combinatie van fotografie, schilderkunst en tekeningen, zodat er allemaal verschillende texturen zouden ontstaan. De relatie tussen kunstenaar en model vond ik een interessant thema, maar ik wilde niet dat het documentair zou worden: de fotograaf die de kunstenaar en het model vastlegt. Ik wilde mijn eigen interpretatie van de werkelijkheid kunnen geven, zoals ik dat ook in mijn modefotografie doe. Ik laat mijn foto’s eruit zien alsof ik een ‘werkelijke’ gebeurtenis vastleg, maar er zit een heel groot deel bij dat artificieel en gecreëerd is.’

Aldridge kwam al snel bij Chantal Joffe terecht. Het bleek een goede keuze. ‘Ze is een geweldige kunstenares. Ze lijkt wel uit een andere wereld te komen. Er heerst op dit moment een behoorlijk cynische, commerciële houding binnen de contemporaine kunst. De meeste mensen die ik ken zijn meer zakenmensen dan kunstenaars. Chantal opereert helemaal tegen deze trend in. Ze is enkel bezig met het ontwikkelen van haar talent en vakmanschap en niet geobsedeerd door op een cover van een magazine staan, of in de Forbes 500 lijst. Ze heeft een sterke wil en weet precies wat haar principes zijn. Om dan met mij te werken, iemand met nauwelijks principes, was heel interessant’, lacht Aldridge. ‘We hebben overigens veel met elkaar gemeen. We zijn beide erg hongerig voor kunst en boeken over kunst. We hebben onze passie kunnen delen.’

Dat Joffe bekend was met de modewereld was een pre. ‘Toen ik Chantal benaderde had ze net een project afgerond waar ze bij een modeshow van Chloé backstage modellen had gedocumenteerd. Het was een mooie studie geworden van meisjes die op de grens staan van volwassendom. Chantal schildert ook veel na aanleiding van modebeelden die ze in tijdschriften vindt. Soms neemt ze modeadvertenties als uitgangspunt. Die blaast ze dan op tot een gigantisch schilderij. Ze begrijpt de modewereld. Dat was voor mij belangrijk. Daarnaast vind ik haar werk mooi; het brede palet van pop-art kleuren dat ze gebruikt, de bijna agressieve textuur van haar schilderijen – met verf die er bijna vanaf druipt, prachtig!’

Aldridge en Joffe waren geïnteresseerd in elkaars wereld en gingen om de tafel. Joffe stelde gelijk bij de eerste ontmoeting voor om Aldridge vrouw, het Amerikaanse supermodel Kristen McMenamy als model te vragen. ‘Dat was zo ongeveer het laatste dat ik wilde!’, lacht Aldrigde. ‘Maar dat bedoel ik!’, vervolgt hij enthousiast. ‘Door samen te werken, wordt je gedwongen uit de context van je eigen werk en je eigen ervaring te stappen. Ik was er nog niet echt klaar voor om een project te doen met mijn eigen vrouw, En als ik al een project zou doen met mijn eigen vrouw, zou ik waarschijnlijk iemand anders als model hebben gebruikt. Ook als ik mezelf zou portretteren, zou ik iemand anders vragen om mij te personificeren.’ Het duurde even voor Aldridge en Joffe eruit waren. ‘Ook omdat we een compleet andere werkwijze hebben’, verduidelijkt Aldridge. ‘Chantal is heel rustig. Haar focus ligt geheel op de mens die voor haar staat. Ze heeft de stilte nodig van haar eigen studio. Ik ben luidruchtiger. Mijn aandacht gaat alle kanten op. Ik luister graag naar muziek om in een bepaalde stemming te komen en heb graag veel actie en apparatuur om me heen.’

Uiteindelijk kwam Joffe met de oplossing. Zij zou drie privé-sessies doen met McMenamy. Aldridge zou aanwezig zijn, zonder crew en met maar één camera, om het proces in zwart-wit fotografie vast te leggen. Daarna was het aan Aldridge om Joffe’s studio te gebruiken voor een grootschalige fotoshoot, met alles erop en eraan. Dat was overigens niet heel prettig voor Joffe. ‘Voor Chantal is het een hele speciale en intieme plek. En ineens kom ik over de vloer met een heel team en een oneindige hoeveelheid aan spullen en tover ik haar atelier om tot een Hollywood versie van een kunstenaarstudio. Ik vond het te gek om met al die clichés te spelen, maar toen ik wegging, heeft Chantal een maand nodig gehad om alles naar de oude staat te herstellen.’

De gekozen manier van werken gaf Aldridge de mogelijkheid een extra laag aan het project toe te voegen. ‘Tijdens de eerste drie sessies van Chantel en Kristen ben ik reportageachtig te werk gegaan. Door de grofkorrelige reportagefotografie toe te voegen, is er een extra structuur ontstaan die weer een andere interpretatie van de werkelijkheid oplevert.’ Tijdens zijn eigen sessies koos Aldridge voor meer provocatieve, geseksualiseerde poses, zoals we die kennen van zijn modefotografie. Joffe documenteerde dat vervolgens weer door het maken van schetsen en olieverf tekeningen. ‘Het was een hele interessante manier van op elkaar reageren. Ik keek met een masculiene, Freudiaanse, HELMUT NEWTON-achtige blik naar Kristen en Chantal met een meer poëtische, vrouwelijke blik. Als je het uiteindelijke resultaat bij elkaar brengt, zie je eigenlijk niet eens zo een groot verschil. Het is niet zo dat al mijn beelden pornografie zijn en die van haar zacht en mooi. We volgden elkaar en beïnvloedden elkaar. Beiden hebben we beelden gecreëerd die zowel agressief als gevoelig zijn. Alles bij elkaar levert het een mooi huwelijk.’

Aldridge en Joffe verhouden zich in hun werk duidelijk verschillend tot hun model. ‘Ik zie het model als een acteur’, aldus Aldridge. ‘Iemand die een karakter vormgeeft, of een masker draagt waar ik mijn fantasieën op kan projecteren. Ik ben niet geïnteresseerd in het echte persoon. Chantal zal het hier niet mee eens zijn, Ze is veel meer geïnteresseerd in wie ze schildert en op zoek naar een bepaalde relatie met haar model. Ik vind het vreselijk als een model vertelt over haar vriendje. Ik wil helemaal niets weten van haar echte leven! Daarom was het ook zo moeilijk om met mijn vrouw te werken, haha!’  Wat hem tijdens het werken inspireert deelt hij ook liever niet met zijn model. ‘Inspiratie is vaak de genesis van een idee. Daar val ik verder niemand mee lastig. Als je eenmaal in de studio aan het werk bent, vergeet je dat ook weer, ben je alleen bezig met het hier en nu. Voor dit project hebben Chantal en ik ons laten inspireren door het werk van de Noorse schilder Edward Munch en de Franse fotograaf Auguste Belloc, die begin deze eeuw in New Orleans prostituees fotografeerde. Maar we hebben hun werk niet proberen na te doen. Je kunt wel een bepaalde houding imiteren, maar een model zal daar altijd een eigen verhaal aan meegeven, omdat zij het is die de houding aanneemt. Inspiratie is iets dat vooral op de achtergrond meespeelt. Je moet het meer zien alsof er in de kamer naast je twintig televisies voortdurend aanstaan. Het kan handvaten bieden, maar het is belangrijk dat je altijd met je eigen ogen naar een beeld blijft kijken.’

Na meer dan een maand samenwerken, beschikten Aldridge en Joffe over een gigantische hoeveelheid werk. ‘We zijn er samen doorheen gegaan, met de galerie ook. Er lag zoveel. Wat ik met die zwart-wit fotografie heb gedaan, dat meer reportage -achtig fotograferen, was helemaal nieuw voor mij. Dat je dingen aan het toeval overlaat. Het was heel interessant om te zien wat er eigenlijk, per ongeluk, op beeld terecht was gekomen. Sommige foto’s zijn erg mooi geworden, maar ik vind het vooral goed werken in de mix met andere beelden; mijn kleurenfotogafie of Chantals schilderijen.’ Aldridge en Joffe zijn er nog niet helemaal uit hoe het straks in de galerie tentoongesteld zal worden. ‘Het is leuk om samen na te denken over het ritme, de schaal, de verschillende texturen. Het creatieproces ligt al weer een tijd achter ons. Nu ik wat meer afstand heb, zie ik pas goed hoe verbluffend het resultaat is.’

CHANTAL JOFFE

Schilderen? Wie doet dat nog tegenwoordig? Als je een hedendaagse kunstexpositie binnenloopt, is het toch vooral installatie- en videokunst dat de klok slaat. De Britse CHANTAL JOFFE, opgeleid aan de kunstacademie in Glasgow en Londen, trekt zich daar niets van aan. Haar expressieve en emotioneel geladen portretten, hoofdzakelijk van vrouwen, raakten ook bij MILES ALDRIDGE een gevoelige snaar. Hij vroeg haar met hem samen te werken.

Chantal Joffe hoefde niet lang na te denken voor ze met Aldridge in zee ging. ‘Ik kende zijn werk niet, maar toen ik het bestudeerde viel me gelijk op hoe verschillend het is van wat ik doe; het compleet tegenovergestelde, eigenlijk. Dat intrigeerde me. Ook vond ik het interessant om na te denken over wat voor een mogelijkheden er dan voor ons waren om samen te werken. Wij kijken beiden op een heel andere manier naar vrouwen.’

Het idee om met KRISTEN MCMENAMY te werken kwam van Joffe. ‘Toen ik ontdekte dat zij zijn vrouw was, heb ik voorgesteld haar als model te vragen. Het leek me een goed idee omdat zij een persoonlijke relatie tot hem heeft.’ Zelf werkt Joffe alleen met mensen die ze kent en Aldridge juist liever met modellen die hij niet kent. Zo lag er voor beiden een uitdaging. ‘Ik had vooraf allerlei ideeën over Kristen. Ze heeft vier kinderen gebaard, dus ik dacht dat ze een heel moederlijk type zou zijn. Maar zo zag ze er helemaal niet uit. Ze was heel glamorous, haha! Een miscalculatie van mijn hand.’

Het thema van de relatie tussen artiest en model was vooral voor Aldridge interessant. ‘Miles zag ‘het model’ als een soort erotisch symbool. Ik heb als ik schilder heel vaak modellen voor me zitten en dat heeft voor mij geen enkele erotische waarde. Ik vond het wel interessant om een fotomodel in mijn studio te hebben. Ik portreteer normaliter ‘gewone’ mensen en mijn modebeelden creëer in na aanleiding van foto’s in magazines.’ Je zou denken dat het niet veel verschil zou maken, maar dat deed het wel. Joffe legt uit: ‘Kristen is er zo aan gewend gefotografeerd te worden, haar lichaam valt automatisch in bepaalde poses. Ze is er in getraind om er altijd fantastisch uit te zien. Dat is misschien wel vergelijkbaar met die beelden uit modemagazines die ik gebruik. Die zijn ook gemodelleerd om er goed uit te zien. Ik houd zelf meer van ‘vreemd’ en dat zoek ik ook in mijn werk. Ik heb geprobeerd dat bij Kristen ook te doen. Om in de schoonheid op zoek te gaan naar het vreemde en de twee iets dichter bij elkaar te brengen.’

Schilderen met een model heeft volgens Joffe wel iets weg van een psychiatrische sessie. ‘Op het moment dat mensen poseren, praten ze over het algemeen heel veel. Ik heb recent mijn partner geschilderd. Hij lag naakt op de grond. Ik had eigenlijk verwacht dat hij niet zou praten, maar hij praatte aan een stuk door. Heel geestig. Met Kristen was het niet anders. We hebben regelmatig over onze kinderen gepraat en heel veel gelachen. We bleken veel gemeen te hebben. Op een gegeven moment voelde Miles meer als de outsider, haha!’ Beïnvloedt al dat praten het schilderen nog? ‘Ja, zeker! Je reageert als schilder sowieso op het persoon dat voor je staat, op zijn of haar ontspannenheid of het gebrek daaraan.’ Voor Joffe is het vooral belangrijk tijdens het schilderen zo trouw mogelijk te blijven aan het persoon zelf. ‘Ik zoek iets dat eerlijk en oprecht is. Qua materiaal probeer ik vervolgens alles uit. Ik probeer te zoeken naar iets dat iemand het beste portretteert. Om een voorbeeld te geven: toen Kristen snelle poses maakte in haar ondergoed, probeerde ik ook zo snel mogelijk te werken; een manier van schetsen te vinden waarmee ik dat vluchtige kon benaderen.’

Het samenwerken met Aldridge beviel goed, maar haar studio zal ze niet zomaar weer uit handen geven. ‘Het was een ruilsituatie: zijn vrouw voor mijn studio’, grapt Joffe. Dan serieuzer: ‘Maar een hele fashionshoot in mijn studio vond ik heel moeilijk en vervreemdend. Als ik opnieuw met Miles ga samenwerken, doe ik liever iets met landschappen!’ Momenteel werkt Joffe aan een serie naakte mannen. ‘Iedereen bleef me maar vragen waarom ik geen mannen schilder. Het is iets heel anders. Mannenlichamen zijn natuurlijk ook heel anders. Ik kwam zoals altijd weer met een vooronderstelling. Bij het idee van een mannenlichaam had ik iets heel grotesk in mijn hoofd. Maar mannenlichamen zijn eigenlijk mooier dan ik dacht!’

De expositie Kristen. As Seen by Miles Aldridge and Chantal Joffe is van 13 maart tot en met 7 juni te zien bij galerie Alex Daniels – Reflex Amsterdam

www.reflexamsterdam.com / www.milesaldridge.com

Gallery Alex Daniels – Reflex Amsterdam

Weteringschans 83, Amsterdam

Tuesday – Saturday 10 – 18 h